26 Tháng 02, 2019 / by Phat Doan

1/ TUỔI THƠ NGHÈO KHÓ ĐI BỘ ĐẾN TRƯỜNG

Thời thơ ấu của tôi gắn liền với hình ảnh lội bộ trên con đường đất đỏ dài 15 cây số ngày qua ngày để đến trường trong suốt 9 năm. Niềm vui duy nhất trên những bước chân năm xưa có lẽ chỉ là vài củ khoai lang được người bán hàng tốt bụng đưa cho mỗi khi tôi đi ngang trạm thuế vụ. Sung sướng nhất là những lúc được đi quá giang đoàn xe chở gạch khi mà đôi chân gần như đổ gục vì quá mỏi, chỉ đến khi năm vào lớp 10 ba mẹ mới dành dụm để quyết mua bằng được cho tôi một chiếc xe đạp.

Năm 1990 tôi đậu vào Đại học Y Tây Nguyên, khi đó gia đình đã phải bán đi nhiều tạ lúa cùng với một vài món đồ khác trong nhà để có tiền đưa cho tôi đi Buôn Ma Thuột làm thủ tục nhập học. Những ngày ở trường, tôi luôn trăn trở về cuộc sống và chuyện nghề của người học Y Khoa. Vì một cuộc sống khấm khá hơn, đỡ lo toan hơn mà không ít người trong số chúng tôi phải vi phạm lời thề Hippocrates. Còn với cá nhân tôi, tôi quyết tâm không vi phạm lời thề ấy và cách duy nhất chỉ có thể là...bỏ nghề. Nhưng bỏ nghề thì còn thấy trăn trở hơn vì biết làm gì để mà sống tiếp đây.

Ở tuổi 22 tôi chẳng thể biết được mình phải làm gì tiếp theo, nhưng khát vọng đổi đời vẫn mãi thôi thúc bên trong cơ thể vì tôi không thể nghèo mãi như thế được. Tôi nhớ như in hình ảnh mẹ tôi sáng chạy khắp cánh đồng rau lan hái đem bán còn chiều về thì hai tay bê những chồng gạch chất đống, chỉ để kiếm thêm chút tiền cải thiện bữa ăn cho cả nhà. Đối với mẹ tôi khi đó, cái nghèo đeo bám gia đình tôi ngày này qua ngày khác là do ý trời sắp đặt. Mỗi lần tôi về trên gương mặt cha mẹ là hai nửa của sự buồn vui, vui vì có cậu con trai học đại học Y về thăm nhà, còn buồn vì biết rằng chỉ vài ngày tới thôi họ sẽ phải chạy vạy khắp nơi để vay đủ vài trăm nghìn đồng, cho tôi làm lộ phí trở về trường.

Tôi ám ảnh mãi cho tới sau này bởi cái ngày đen tối năm đó, khi mà cả dòng tộc nhà tôi không gom đủ 2 triệu đồng để ba tôi được đi chữa bệnh. Ba mẹ tôi, gia đình tôi cũng giống như bao gia đình khác gắn bó với cây cà phê, nhưng bản thân tôi chẳng thể hiểu được tại sao cà phê có giá cao đến vậy nhưng người trồng thì nghèo vẫn hoàn nghèo. Mỗi lần nghĩ đến sự cam chịu của cha mẹ và những người nông dân mà huyết quản trong tôi như muốn sôi sục. Thế rồi tôi quyết định dứt áo rời trường Y, sau khi quay lưng với nỗi thất vọng của mẹ và sự trêu chọc khinh khi của đám bạn cùng trường, thậm chí không ít bạn bè đã gọi tôi là...thằng khùng. Duy chỉ có ba đứa cùng phòng là hiểu và đồng cảm với tôi, rằng chúng tôi chắc chắn không chịu cảnh ngủ chiếu hẹp nằm mơ những giấc mơ con, ba đứa vét sạch túi để đưa cho tôi một trăm nghìn đồng, là lộ phí cho chuyến đi đầu tiên xa đến thế mà tôi nghĩ là sẽ giúp tôi thay đổi vận mệnh cuộc đời.

2/ ĐI THẬT XA ĐỂ TRỞ VỀ.....TAY TRẮNG

Tôi có người chú quê Đà Nẵng nhưng vào Sài Gòn lập nghiệp đã lâu. Tôi chưa biết mặt chú còn chú thậm chí còn chẳng biết tới sự hiện diện của tôi trên cõi đời này. Hành trang đi đường chỉ là mảnh giấy ghi họ tên và địa chỉ nhà chú mà ba tôi viết cho, đặt chân xuống bến xe Miền Đông cũng là lúc trong túi tôi còn đúng hai mươi nghìn đồng. Tôi tìm tới một góc vỉa hè, gọi một ly cà phê khi đó giá 2000 đồng để nhâm nhi, rồi chợt nhận ra rằng sao Sài Gòn lại to lớn đến vậy, hơn trong trí tưởng tượng của tôi rất nhiều. Sau này khi đã có trong tay sự nghiệp đồ sộ thì thỉnh thoảng có dịp, tôi vẫn tìm lại góc vỉa hè đó nơi mình từng ghé qua trong lần đầu đặt chân đến Sài Gòn. Đến quá trưa mà chú vẫn chưa về, bụng đói còn người thì mệt lả đi nhưng tôi không dám tiếp tục phí tiền vì chỉ còn hơn mười nghìn đồng. May sao có một người bà con của chú vào Sài Gòn đúng lúc và biết chuyện của tôi qua lời kể của thím, vậy là tôi được vào nhà của người đó và ngủ một giấc đến chiều muộn.

Khi thức dậy thì tôi thấy chú đã đợi sẵn. Hai chú cháu hàn huyên tâm sự và tôi khẳng định chắc chắn với chú ba điều, một là chuyến này đi tôi sẽ không về nữa, hai là việc gì tôi cũng sẽ làm và ba là tôi không thể nghèo mãi được, vì nghèo là nhục. Chú nghe xong cũng bày tỏ sự đồng cảm nhưng ngay lập tức dập tắt niềm khao khát đổi đời sớm trong tôi, chú khuyên tôi tất cả những gì đang ấp ủ đều rất đúng đắn nhưng chuyện nên làm nhất lúc này là tiếp tục học, rồi sau đó muốn gì cứ vào Sài Gòn để chú tính. Ngày quay về nhà tôi được chú mua cho vé máy bay, ngồi trên máy bay lần đầu tiên mà tôi cảm giác như mình đang được bay đi khắp thế giới.

3/ HÃNG CÀ PHÊ TỒI TÀN NHẤT TỪNG THẤY

Tôi có ba đứa bạn rất thân cùng phòng trọ. Có lẽ là đứa nghèo nhất trong đám nên tôi cũng là người sùng sục trước nhất về chuyện phải làm ra tiền, phải làm giàu. Tôi nghĩ: Tại sao nông dân trồng cà phê vẫn nghèo trong khi trên thế giới có quốc gia không trồng được cây cà phê nào vẫn giàu vì cà phê? Tại sao cà phê mình chỉ để xuất hạt thô mà không chế biến để xuất khẩu? Bốn thằng chúng tôi cùng chia sẻ suy nghĩ này và hùn tiền lại mua một lò rang cà phê. Thuận lợi của chúng tôi lúc đó là trong trường có đông sinh viên tứ xứ nên qua họ chúng tôi biết được nơi nào có cà phê ngon. Ở Tuy Hòa có một quán cà phê rất ngon nên ngày nghỉ chúng tôi đi xe đến để hỏi dò bí quyết nơi bà chủ quán. Khi chúng tôi trình bày lý do và nguyện vọng của mình, bà chủ quán thật sự cảm thông với mấy thằng sinh viên khố rách áo ôm. Đêm đến, trở về Buôn Ma Thuột trong chuyến xe khuya, chúng tôi có trong tay bí quyết rang xay cà phê ngon của bà chủ quán tốt bụng.

Ngày khai trương lò rang cà phê, chúng tôi cũng tổ chức cúng để lấy hên, nhưng khi vừa cúng xong thì người bà con của ông chủ nhà về đã hất đổ mọi thứ, cắt bỏ hết dây điện. Chúng tôi đành phải chuyển lò rang đi nơi khác. Lò quay bằng tay, đốt bằng củi, hôm nào rang cà phê, bên dưới là mấy thằng ngồi học bài trên cái gác gỗ như bị nướng trong lò bát quái. Có vài vị hàng xóm sợ có ngày chúng tôi sẽ thiêu rụi nhà họ nên đi báo công an. Thế là một lần nữa lò rang của chúng tôi đành phải dẹp. Nhưng cũng có người giang tay với chúng tôi. Chúng tôi nhận về mỗi lần vài ba ký, rang, xay, đóng gói và chia nhau đi bỏ mối ở các quán. Sau đó thu tiền lại, trả và mượn tiếp vài ký khác. Logo của những bịch cà phê Trung Nguyên lúc đó là một mũi tên chĩa thẳng lên trời. Hình ảnh đơn giản ấy đã chứa trong đó biết bao khát vọng của tôi.

Thế rồi thương hiệu cà phê Trung Nguyên của nhóm “mấy thằng sinh viên khùng khùng” chúng tôi bắt đầu được chú ý và đã có khách uống cà phê ưa chuộng. Chúng tôi biết tuyển những hạt ngon để làm ra những phin cà phê đậm đà, thơm lừng. Năm 1996, chúng tôi quyết định “bung ra”. Khi “hãng” cà phê Trung Nguyên khai trương bảng hiệu ở cây số 3 (TP Buôn Ma Thuột) thì dân cư ở đây ai cũng phì cười trước cái “tổng hành dinh” ọp ẹp phát khiếp ấy! Toàn bộ bảng hiệu của “hãng” đều do chúng tôi bò ra tự vẽ, tự sơn phết cả đêm để kịp sáng mai khai trương. Mà khách hàng ngày khai trương không ai khác chính là những người bạn sinh viên học cùng trường, cùng lớp đến uống chung vui với chúng tôi. Đó là một sự kiện trọng đại trong đời tôi và lịch sử phát triển của thương hiệu cà phê Trung Nguyên. Ngồi trong cái hãng nhỏ bé đáng tự hào của mình ở phố núi, tôi căng mắt nhìn về hướng Sài Gòn.

4/ TÌNH BẠN CHẮC LÀ THỨ TỒN TẠI DUY NHẤT

Trận đầu trong chuyến “viễn chinh” của chúng tôi đến TP.HCM thảm bại hoàn toàn. Ngồi trên đống đổ nát mà mình dày công gầy dựng và qua đêm ở công viên với những người bạn, tôi cố gắng để không bị sụp đổ lòng tin và vẫn mãnh liệt nghĩ về ngày mai. Chúng tôi biết Sài Gòn là mảnh đất đầy tiềm năng để kinh doanh cà phê nhưng hiểu rằng mình chưa đủ sức. Kế hoạch mới của chúng tôi là sẽ mở các điểm kinh doanh ở miền Tây, lấy vùng nông thôn rộng lớn này làm hậu thuẫn cho việc kinh doanh của mình để từ đó làm “bàn đạp bao vây” tiến về Sài Gòn. Chúng tôi tìm được một đối tác ở Long Xuyên để mở lò rang xay chế biến, phân phối cà phê tại miền Tây. Nhưng chỉ sau một vài tháng, cuộc “hôn phối” vụng về này thất bại hoàn toàn. Sự thất bại này giúp tôi rút ra được một bài học: hợp tác làm ăn phải đồng thuận về tư tưởng, về phương thức kinh doanh, và quan trọng nhất là phải chọn đúng đối tác.

Tôi còn nhớ sau khi dọn hết đồ đạc ở Long Xuyên về Sài Gòn, một người bạn chạy chiếc Honda Dame già cỗi đến đón tôi. Chạy đến công viên Bách Tùng Diệp (ngã ba Nam Kỳ Khởi Nghĩa – Lý Tự Trọng, Q.1) thì chiếc xe già gãy làm đôi! Tôi không bao giờ quên hình ảnh chúng tôi qua đêm ở công viên. Mỗi lần đi ngang nơi này, tôi vẫn nhớ như in những cảm xúc của sự thất bại ở Long Xuyên và tình bạn ấm áp dưới gốc đa của buổi tối ngày nào. Lúc đó, chúng tôi có một người bạn thân đã đi làm và dành dụm mua được một chiếc xe Dream. Thời điểm đó chiếc xe là cả một tài sản lớn của anh. Vậy mà chúng tôi dám ngỏ ý mượn xe đem bán làm vốn kinh doanh. Chúng tôi đặt vấn đề: cho mượn thì coi như đã mất và nếu thành công thì chúng tôi trả lại. Người bạn đồng ý.

Bây giờ tôi có thể đủ sức mua cả ngàn chiếc xe Dream nhưng vẫn không có chiếc xe nào quí giá bằng chiếc xe tình bạn của chúng tôi ngày đó. Có tình bạn vô giá đó tôi mới có được ngày hôm nay.

5/ LÀM LẠI TỪ ĐỐNG ĐỔ NÁT

Ngày 20-8-1998 đi vào lịch sử của cà phê Trung Nguyên khi chúng tôi khai trương quán cà phê đầu tiên tại 587 Nguyễn Kiệm (quận Phú Nhuận) với hình thức phục vụ uống cà phê miễn phí trong vòng 10 ngày. Và đó là cú đột phá lịch sử với dân khoái uống cà phê Sài Gòn khi lần đầu tiên có một quán cà phê miễn phí. Quán đông nghịt suốt ngày đêm vì người ta truyền miệng nhau. Chúng tôi và mấy người bạn phục vụ suốt ngày đêm đến nỗi nói không ra tiếng mà trong lòng thì vui không thể tả. Chúng tôi đã định hình Trung Nguyên là quán cà phê mà khách hàng có thể mua hàng, uống cà phê đối chứng bằng cách đưa ra rất nhiều loại cà phê để khách chọn lựa và hướng dẫn cách thưởng thức cà phê “theo kiểu Trung Nguyên”.

Quán cà phê này vẫn duy trì hoạt động ở địa điểm cũ nhưng chắc ít ai biết chính từ quán cà phê đầu tiên này chúng tôi đã phát triển lên đến con số 500 quán cà phê tại VN như hiện nay và tiếp tục mở những quán cà phê Trung Nguyên khác tại nước ngoài...